BERTSOLARITZA

5. GERRAK ETA SOLDADUTZA

 

  “BASTILLA
hasierara igo

Egilea: Pedro Mari Otaño
Iturria: “Bertsolaria” aldizkaria (1932)

      -1-
Jakitearen argitasuna
iritxi zayoten denak,
nola itsasoz aruntzkotarrak
ala onontztik daudenak,
eta geyago oyen tartian
biyotz altzia dubenak,
gaur Frantziyari biraltzen dizka
eskumuñ bereztubenak.
Gutxiyagorik ez du merezi
Bastilla-ren oroimenak.
 
      -2-
Bastilla deitzen zitzayon etxe
tzar bat Parixen gaiñduba,
agintariyen josta lekuba
mendekuan infernuba;
jende “txe” dena oiñperatubaz
luzaruan egonduba;
gaur eun ta lau urte, altxarik
aserre erri miñduba,
onen indarrez izan zan ura
purrukatu ta kenduba.
 
      -3-
Erriya ala ikusitzian
agintariyak atiak
itxi zituzten: bañan aitubak
zeuden ayen agintiak;
Parixko seme alkar maitiak
samiñtusunez betiak,
autsi zituzten beren anayak
lotzeko zeuden katiak,
eta len goyen zeudenak izan
ziran azpira botiak.


      -4-
Nola itsaso aserretua
inoiz biurtzen dan apar,
gisa berian altxatu ziran
aiñbeste milla atzapar:
txikiyak laxter aunditu ziran
artu zutenian alkar,
aundiyak berriz ¡eta nola ez!
txikitu ziraden azkar,
Frantziyak daukan aunditasuna
egun santu arek dakar.
 
      -5-
Uzta-illaren amalaubian
gaur eun eta lau urte,
frantzesak azañ izugarri au
egiñ izan ez balute,
etorkizuna etzitekian
daukan aña argiz bete.
Bai, animako ogiya denoi
bidean jarri digute;
agur ditzagun gure maisuak
guztiya merezi dute.


  “SOLFERINOKO ITSUA
hasierara igo

Egilea: Jean Baptiste Elizanburu
Iturria: “Bertsotan 1789-1936” (Joanito Dorronsoro)

         -1-
Armen hartzera deitu ninduen
gazterik zorte etsaiak,
urrundu nintzen herri alderat,
itzuliz usu begiak,
itzuliz usu begiak.

-2-
Zorigaitzean baitut ikusi
Solferinoko hegia!
Alferrikan dut geroztik deitzen
iguzkiaren argia,
iguzkiaren argia.

-3-
Nihoiz enetzat ez da jeikiren
goizeko argi ederra,
Zerugainetik nihoiz enetzat
diztiraturen izarra,
diztiraturen izarra.
 
         -4-
Betiko gaua, gau lazgarria!
begietarat zait jautsi;
ene herria, ene lagunak
nihoiz ez behar ikusi,
nihoiz ez behar ikusi.

 
         -5-
Ene amaren begi samurrak
betiko zaizkit estali,
maiteñoaren begitartea
behin bethiko itzali,
behin bethiko itzali.

 

         -6-
Larrainetako haritz, gaztaina,
mendietako iturri;
horiek oro enetzat dire
amets histu bat iduri,
amets histu bat iduri.

 -7-
Ene herrian gazte lagunak
kantuz plazara dohazi,
eta ni beltzik, etxe zokoan...
irri egiten ahantzi,
irri egiten ahantzi!
 
         -8-
Oraino gazte, gogoz ez hoztu
eta biziak lotsatzen,
dohakabea!, zer eginen dut
Jaunak ez banu laguntzen,
Jaunak ez banu laguntzen?
 
         -9-
Ai, aski hola! Jainkoa barka!
Begira zure haurrari:
kontsolamendu zerbeit emozu,
noizbait duzun urrikari,
noizbait duzun urrikari.

 

 



KINTUEN BIZITZARI
hasierara igo

Egilea: Jose Mari Lete Arrizabalaga, Estrada
Iturria: “Bertsotan 1789-1936” (Joanito Dorronsoro)

         -1-
Bertso berri batzuek
behar ditut jarri,
nere lagun guztien
entretenigarri;
inozente soldadu
ninduen ekarri,
hiru urteko fetxa
didate ezarri.

         -2-
Bergaran suertea
genduen tiratu;
batzuek katibu ta
besteak libratu;
numero bajua zan
neretzat tokatu,
Burgosko artillerian
naute entregatu.

         -3-
Milla ta zortziehun da
laroita zazpian,
Burgosen aillegatu
Maiatzaren bian;
soldadutza zer zanik
asko ez nekian,
orain hasi da sartzen
nere memorian.

         -4-
Etxetik erten nuan
ustez baliente,
aurretikan jarria
guztiz korriente;
guraso triste askok
negar eiten dute,
kinto ditxosozko hau
dala mediante.        

         -5-
Nire lagunak, jarri
zaitezte aditzen,
soldadu etorrita
zer moduz gabiltzen;
alde guztietatik
beti padezitzen,
hemen erakutsiko
digute bizitzen.

         -6-
Orain hiru hilabete
etxetikan erten,
geroztik hemen nabil
patatia jaten;
Jaungoikuak osasuna
badigu ematen,
etorriko ahal gara
halakoren baten!

         -7-
Kuartelian sartuta
lehenengo gauian,
barrundikan ez geunden
sosegu onian;
ni ikaratu nintzan
behiñepehiñian,
horko Dioska hotsa
entzun nuanian.

         -8-
Kuarto baten sarturik,
mediku ta guzi,
lehendabiziko lana
erropak erantzi;
kontu kuriosuak
behar ziran ikusi,
jaio giñan bezela
hor gaituzte utzi.

         -9-
Guri begiratu ta
atera kontuak,
hemen listotzen dira
ederki tontuak;
ekartzen diren indar
edo talentuak,
bajatzen ditu gure
mantenimentuak.

         -10-
Diana jota lista,
ondoren sopia,
bera jan arte falta
sarritan pakia;
azkar ez dabillenari
traillazo golpia...
Hauxen da mixerable
bizi izatia.

         -11-
Bostetan, lehenbiziko
mularen pentsua,
animali-jenero
umil da mantsua;
gero bederatzietan,
gure arrantxua:
patata, babazuri
eta garbantzua.

         -12-
Arrantxu onduan du
linpieza jotzen,
orduan kuadrara
gaituzte bajatzen;
egunero honela
gerade jardutzen:
mularik ezpadegu,
zaldia garbitzen.

         -13-
Kintuaren bizitza
errukalgarria,
errebista daukagu
ikaragarria;
jaboia ta betuna
jostorratz ta haria
justu ez daduzkanak
istillu gorria.

         -14-
Mendean daukatena
jotzen dute pozik,
nahi izan arren ezin
kontestatu hitzik;
bilatzen badigute
zikinaren antzik,
ez digute largatzen
bizkarreko hotzik.

         -15-
Gezur jabe joan zaigu
indarren erdia,
bihotzian tristura
kolore berdia,
gaiñera ikasten degu
zenbait pikardia...
Jesus, izazu gutzaz
miserikordia!

         -16-
Agur, nere senide,
aita eta ama,
pariente eta lagunak,
adios, herri dana;
nahi nuke etortzia
noizbait zuengana,
hau da Estrada gaztiak
deseo duana.

 



KUBAKO GURE ANAYAI
hasierara igo

Egilea: Pedro Mari Otaño
Iturria: “Bertsolaria” aldizkaria (1931)

         -1-
 Gure lenengo guraso aita
 Adan ta ama Eba'ren,
 lendabiziko semia Kain
 ta Abel izandu ziraden,
 bañan kondairan ekusten danez
 biyak anai sortu arren,
 nola etziran beñere iritxi
 maite izatera alkarren
 orra gerreta gizon iltzea
 sustraya nondik datorren.
 
         -2-
 Adan ta Eba'ren seme oriyek
 izanik bi anai bakar,
 bañan etziran beñere iritxi
 maite izatera alkar,
 Kain gaistuak Abel justua
 ill zuben albeziñ azkar,
 geroztik onuntz esan liteke
 bizi gerala su ta gar,
 oraindikanen mudatutzeko
 etxura gutxitxo dakar.
 
         -3-
 Mundutar danak ibillitzeko
 geroztik esan dan gisan,
 guk ezdakigu zergatik bañan
 nonbait ala komenizan,
 iya sei milla urtez ondoren
 begira nola gabiltzan
 bañan beartu izan geranez
 gerran edo gudarizan,
 Españitarrak anekorikan
 ezta beste iñon izan.

         -4-
 Nork eztu entzun txit antziñako
 altabixkarko kantua,
 zeñez ez daki Ronzesbal'esko
 Karlo Magno'ren paktua,
 Nabas de Tolosa'ko Muslimen
 indar zar purrakatua,
 Sagunto'n ta Numanzia'n
 Españolai gertatua,
 gauz oyen jabe dan dierriya
 izan zagun maitatua.
 
         -5-
 Ezaguturik Guzman el Bueno
 zer egin zuben Tarifa'n,
 atzerritarrak ekusten dira
 oraindik arriturikan,
 eta Isabel la Katolikak
 moruak Granada'tikan,
 bigaltzen ditu Kristandadia
 indartutzia gatikan,
 gure Kolon'i laguntutzeko
 bere patrikeratikan.
 
         -6-
 Zenbat erauntsi sartu izanduda
 Españiyako erriyetan,
 asko iritxi izandu dira
 agintzera egiyetan,
 Ebro'tik bera asi eta emen
 diraden alderdiyetan,
 bañan ama onek lurra beria
 maitatutzendu ziñetan,
 eta Euskaldunak libre oituak
 dira beren mendiyetan.
 
         -7-
 Ixillerazten dizkit gauz asko
 bukatu bear laister,
 Español danak orla izanik
 Euskalduna'gatikan zer,
 esan nezake oyen laguntzik
 gabe iya iñoiz ezer,
 egiñ ez bada ematen diot
 Jaungoiko onari esker,
 guretzat gorde ditubelako
 orrenbeste gauza eder.
 
         -8-
 Areriuak edo etsayak
 gu eztali nai arren loiz,
 Españiyako legoi portitza au
 nola eztan izutu iñoiz,
 eztu galdatzen zenbat diraden
 nondik datozen edo noiz,
 sorterri ontan bizi bizirik
 daude Belarde ta Daoiz,
 zeren biyotza altxatzen zayon
 dabillenari arrazoiz.
 
         -9-
 Nola Erroma'k mundu geyena
 arturik zeukan mendian,
 guztiz sinismen aundiya zuben
 bere gerrari jendian,
 eta Oktabio Augusto asi
 zan Euskaldunaren galdian,
 esanez bere gerra gizonai
 oraindik libre daude an,
 ia ekarri zaizkidatzute
 auntzak bezela artaldian.
 
         -10-
 Lekobide zan buruzariya
 orduko Euskaldunena,
 eun urte anbat geyago
 igaruak zituena,
 gero Otzobal bere lagunak
 agintzen zuben urrena,
 Lartaun gaztia oyen esana
 zintzo egiten zuena,
 ta ondorengo jende guziya
 oyen antzekua dena.
 
         -11-
 Sartu ziraden Erromatarrak
 gure lur maite ontara,
 bañan etzuten Euskaldunikan
 menderatu iñotara,
 Lekobide ta bere mutillak
 belaun bat lurrian para,
 eta tiratzen zuten kolpian
 etsaya iltzen zan dardara,
 azkenerako berak juan biar
 izan zuten Erromara.
 
         -12-
 Erroma'tarrak talde gogorrak
 lur asko zuten berendu,
 ta Lekobidek zarrai deituaz
 onela itz egitendu:
 Jaunak Ernio'n danok luzaro
 egiñ gindezke mantendu,
 nere iritziz obe genduke
 alperrik gaudenak kendu,
 ta sasoyekuak saya ditezen
 ori egingo bagendu.
 
         -13-
 Gerrari zarrak erantzun zuten
 ederki dago gauz ori;
 eta bertatik fin gaude emen
 danok jarraitzeko zuri,
 gu Ernio'ko aitzetan bera
 bost eun aiton buru zuri,
 amill gaitezen eta lenbailen
 geren odola ixuri,
 ondorengorik Erroma'tarren 
mendera ez dediñ erori.

         -14-
 Beren semeak artu bazuten
 Erroma'tarren morrontza,
 emazte edo alabarentzako
 seguro zetorren lotsa,
 aiton oyentzat au pentsatzia
 aiñ samin ta zorrotza
 non naitasunaren indarrarekin
 altxarik beren biotza,
 ondorengoak bizi gitezen
 autu zuten eriotza.

         -15-
 Erromatarrak egonagatik
 oitura ateratzen jaun,
 ekusirikan ezin zutela
 lur ontan geyago iraun,
 esan zioten oyen errira
 bost okeikoren kontra eun,
 zijoazela eta arturik
 larogeita emeretzi laun
 joan zan ta gallen an gertatuzan
 Oyarzungo seme Lartaun.
 
         -16-
 Minberatzia gerta litezke
 zenbat egiya esanaz
 bañan ez dute kejakizunik
 Aitor'en semien lanez,
 gure dierri edo patria au
 beartu izandu danez,
 naiz serbitzeko orain bezela
 premi aundirik izan ez
 Euskal'erriyak lagundu diyo
 bere odola emanaz.
 
         -17-
 Noiz nai arkitu izandu danez
 Españiya bearrean,
 naiz emen bertan edo urruti
 munduaren bazterrean,
 leku beroan edo otzian
 itsaso eta legorrian,
 beti azaldu zayo laguntza,
 Kantabritarren larrean,
 eta Euskaldunak ikusi dira
 beste guziyen aurrean.
 
         -18-
 Tubal'en kastak ezin kontala
 oroimen badadukazki,
 mundu guztiyak aitortutzendu
 ezta esatia aski
 Okendo, Lezo, ta Idiakez
 Txurruka, eta Legazpi,
 ta beste askok duten oimenik
 etzuten izango noski
 beren agintza mirarietan
 portatu baziran gaizki.
 
         -19-
 Oraiñ azkenik Españiak txit
 berea duen Abana,
 erregiñ batek Kolon-en bidez
 eskuperatu zubana,
 ta lotzik eta zentzurik gabe
 gure kontra altxa dana,
 nonbait ezdaki Españitarrak
 bildutzean alkargana,
 beti arrazoiz guazelata
 eziñ bentzutu gerana.
 
         -20-
 Orain dirala lareun urte
 Kuba-tarrak zer ziñazten
 pistiyen gisa larru gorririk
 ortxen ekusten ziñazten,
 gure aitonak erakutsiyak
 jaten, izketan ta jazten,
 zeren amari ari zerate
 garraztasuna ematen,
 ikusiko da beiñ betirako
 aspertzen ote zeraten.
 
         -21-
 Ondo dakigu oraingo ontan
 etzeratela bakarrak,
 zirikatutzen zaituztelako
 atzetikan yanketarrak,
 egazti arraparien gisa
 luzaturik atzaparrak.
 bañan legoya eztu izutzen
 basakatuen kalparrak,
 eguzkitara guk aterako
 ditugu zuben zatarrak.
 
         -22-
 Zenbat guraso zubengatikan
 gaur negarra dariola
 arkitutzenda ekusirikan
 semea falta zayola,
 zenbat emazte eta andregai
 eziñ alaituz iñola,
 eta ala ere ezagutzen da
 ez diotela ajola,
 errespetatzen ez dezutenak
 inozentian odola.
 
         -23-
 Agur gerrari Españitarrak
 batez ere Euskaldunak,
 zuei begira gaude guraso
 senide eta lagunak,
 geok urruti egonagatik
 biotza or daukagunak,
 beti kontatzen gure ondotik
 falta diraden egunak,
 bizi geraden arte beñere
 aztuko etzaizkigunak.
 
         -24-
 Ekusirikan ama negarrez
 semeai laguntza eske,
 geren odola eskeñi gabe
 gu nola egon gindezke,
 ez ori eziñ gerta liteke
 beldur gabe bageundezke,
 beragatikan anai leyalak
 beti sayatu zaitezte,
 proatu dedin bageradela
 izena degun ainbeste.
 
         -25-
 Seme maiteak joan zeratenak
 gerrara Kuba aldera,
 proga zazute gure sorterri
 au dala lengua bera,
 eta emen au zabaldurikan
 laister mundu zabalera,
 otoiz ta malkoz apaindurikan
 iltzen diraden galera,
 aurki atozte zai daukazuten
 amatxoren magalera,
 goiturikan milla lekutan
 bentzutu duben bandera.
 
         -26-
 Beraz manzibak ja, ja, ja, guri
 artu nai digute goya,
 oyek oinpian sartu nai dute 
 Españiyako legoya,
 mundu guztiya begira dago
 eta orain da sasoya
 erakusteko aukeratutzen
 degula betiko oya,
 botatzen utzi baño lenago
 geren arpegira loya,
 zergatik gure alde dauzkagun
indarra ta arrazoya.



MILLA ZORTZIREUN IRUROGEITA” (KUBAKO GERRARENAK)
hasierara igo

Egilea: Jose Manuel Lujanbio, Txirrita
Iturria: “Bertsolaria” aldizkaria (1931)

         -1-
 -Milla zortzireun irurogeita
 amaseigarren urtian
 ekaitz gaisto bat sartu zitzaigun
 Kantabriyako partian;
 lenago etzan kintik tiratzen
 gure sor leku maitian,
 elementu au nondik sortu zan
 ongi enteragaitian.
 
         -2-
 Kintak jarrita ondorenian
 beste ogei bat urtian
 zenbait amaren seme onradu
 Kuban sartu zan lurpian
 guraso askok negar egindu.
 ura saldu zan artian,
 geyenak lutuz jantzi giñaden
 Kantabriyako partian.

 
        -3-
 Aberats askok pagatzen zuen,
 soldadu juan zenbait pobre
 legi ori jarri ez bazan ere
 arlotiarentzat obe;
 atzenerako extranjerua 
 egintzan islaren jabe,
 len ere Kuba saldu ziteken
 oinbeste gizon ill gabe.

 
         -4-
 Oraiñ Errege juan zaigulako
 askok biyotzian mindu
 ez antziña oin portamenak
 ondo letuko bagendu;
 aitak biyotza gogorra zuen
 orri etzayo bigundu
 orañ ederki bizi liteke
 naiko dirua egindu.
 
        -5-
 Urte, batzuek pasa zituen
 erreino ontan nagusi,
 Donostiyara bueltak, egiñaz
 bere fameli ta guzi;
 puska ederrak saldu zituen,
 etzun ezer erosi,
 naikua bildu, duen garayan
 Frantzira juan da igesi.
 
         -6-
 Zori gaistuan sartu ziraden,
 oyek korteko atian,
 lege berriyak jarri zituzten
 Euskaldunaren kaltian,
 lenago, libre bizi giñanak
 lotu ginduzte katian. 
 oraingu ortan ere ezdakit
nola portatuak dian.

 

         -7-
 Milla zortzireun irurogeita
 zortzigarrengo urtian.
 Urriko illak ogei ta zortzi
 zien egun batian,
 garai orretan gure Fueruak
 sartu zituzten lurpian
 orrespetua guardatu zuten,
 amona zegoen artian.
 
         -8-
 Garai orretan aldegiñ eta
 andikan zortzi urtera
 doña Isabelak bialdu zuen
 karta zorrotz bat kortera,
 letu zazuten Bergaran dagon
 konbeniyoko papera,
 Euskaldunak zer deretxo duen
 ortik kontuak atera.
 
         -9-
 Zure amona zenbat egiya
 munduan esandakua
 ogei ta bederatzi urtian
 Erregiña izandakua
 orrek altuan zeukan konduta
 jetxi nai zuten bajua
 emen Fueruak ez galtziatik
 aldegiña, da gajua.
 
         -10-
 Lengo gizonak kortiari eta
 lege berriyak non nai
 esanaz: Ara emen biria,
 ortik barrena jon ari.
 Amaika burla egiten diyo
 jende gaistua onari,
 jeniyu oyek ez dituzu zuk
 ikasiyak amonari.
 
         -11-
 Gure errege izandu ori
 portatu da oso noble,
 gerrik onena baño pakia
 badakit degula obe,
 orañ Alkala Zamora dago
 Españiko jaun da jabe
 nolabait ere konpondu dira
 odolik ixuri gabe.
 
         -12-
 Semiak lana akabatu du,
 beraren aitak asiya,
 gizon justua nola atera
 oyen tartian aziya?
 gure Fueruak kendu zituzten
 Abana orla utziya,
 len Kantabriya ondatu zuten
 t'orañ Españi guziya.



AFRIKAKO GERRARENAK” (1922)
hasierara igo

Egilea: Paulo Yanzi
Iturria: “Bertsotan 1789-1936” (Joanito Dorronsoro)

              -1-
Bertsoak jartzen naiz hasi
kopiatuz ta guzi,
nahi dituenak ikasi;
Afrika aldera oraingo aldean
gazteri handiak doazi;
diote adierazi,
ez dela joan behar ihesi;
amak nigarrez daudezi.

              -2-
Eman arma ta trajia,
Afrikara barajia,
mutikuak korajia;
kristandadean izenarekin
gizon hiltzera biajia
moro edo salbajia,
hura da haien parajia,
Jaun Zerukoak lajia.

              -3-
Arruit, Zeluan ta Nadorrak,
hango odol galtze gogorrak,
gorriturik daude lurrak;
hango kontuak aditu eta
bat hartutzen du beldurrak;
ez dira noski gezurrak:
hegaztiak ta txakurrak
txupatzen hillen hezurrak.

              -4-
Horra gerren ondoria:
gure gazteri floria
desastre hortan eroria;
triste hoientzat eskatzen dizut,
zeru ta lurren Jabia,
beste munduan gloria,
zorion paregabia,
Afrikan baino hobia.



EUROPAKO GERRARI” (1917)
hasierara igo

Egilea: Juan eta Pello Zabaleta
Iturria: “Bertsolaria” aldizkaria (1932)

              -1-
 Milla bederatzi egun urte
 gañera amazazpiyan,
 bertso berriyak jartzera guaz
 txit sentimentu aundiyan,
 ikusten danez alkarrengana
 gaude gorroto biziyan,
 gerrak utzita pakian guazen
 Jaungoikuaren graziyan,
 ¡ai! ori ni logra albanizake
 orain Europa guziyan

              -2-
 Gure Europa maitagarriya
 dago odolez bustita;
 pena samiñak zabaldurikan
 munduan parte guzita,
 nori etzayo biyotza lertzen
 tamañ'ontan ikusita,
 gauz onik ez datorkigula ortik
 egon gindezke etsita,
 bata bestiai barka zayogun
 gorroto danak utzita.

              -3-
 Etsai gaistuak parte artuta
 dabiltzalako mediyo,
 Europa triste ontan isurtzen
 da zenbat odol irriyo,
 zenbat persona gera munduan
 beste ainbeste opiniyo
 saltsan sartzia obe degula
 askori aditzen zayo,
 len sobra gerra daukagu bertan
 or sartu gabe soziyo.

              -4-
 Gerr'ori dala mediyo dago
 gauza guziya garesti,
 len erdi'purdi bizi giñanak
 gaur nola zenbat fameli,
 aur txiki asko baldin baditu
 ayek mantendu ta jantzi,
 nola egiñ ezin pensaturikan
 jarriya gau ta egun beti,
 pobre gaxuak azkenerako
 probatutzendu ederki.

              -5-
 Baldiñ gerr'orrek oraiñ bezela
 luzaro segitzen badu,
 pasa diranak deus ez dirala
 amaikak esan biar du,
 lenago, amar baliyo zuen
 gauz oraiñ ogei kendu,
 tamaña onetan gu bezelako
 pobria nola mantendu?
 Alare ontan geradenian
 egon gindezke kontentu.

              -6-
 Garai bateko aitona zarrak
 bizirik baldin baleude,
 Europa dana onla ikusita
 zer esango ote luteke,
 ikusirikan bata bestia
 iltzen orrenbeste jende
 Jainkuak daki onezkergero
 zenbat eriyotza triste,
 pensatzen jarri eskero penaz
 biyotza urtu leiteke.

              -7-
 Zori gaistoko gerra europe'au
 lenbizi pistu zuana,
 onezkergero damutu zayo
 etzuala egiñ gauz'ona,
 amaren seme ederrik bada
 kulparik gabe illdana
 oyen animaz erregutuaz
 guazen zeruko Aitana,
 eskatutzera arren jartzeko
 pakian Europa dana.

              -8-
 Mundu guziya arriturikan
 dago begira jarriya,
 ikusirikan odol isurtzen
 aundi ta negargarriya,
 zenbat guraso triste ta semek
 utzidu bere biziya,
 pozgarriya etzan izangoayen
 azken orduko antziya;
 gerrak gauz onik ez dakar eta,
 artu dezagun etsiya.

              -9-
 Iru urte ta lau illabete
 pasiak gerr'ori asirik,
 makiñatxobat ill da gaur egon
 biarzutenak bizirik,
 Santa Sekulan ezta izandu
 onlako odol ixurtzerik;
 penaren penan indarrarekin
 biyotza erdibiturik;
 pakian billa guazen guziyak
 gerra aldebata utzirik.

              -10-
 Jainkuak daki onezkergero
 kulpa gabe zenbat milla,
 gerra orretan aita seme
 ote da trintxeran illa,
 zeruko Aitan kastigua d'au
 sinistuta egon gadilla,
 barkaziyua eska zayogun
 jarririk biyotz umilla,
 odol isurtze izugarriyan
 lenbalen buka dedilla.

              -11-
 Guraso zarrak negarrez daude
 len zeudenak txit alayak,
 odolez busti diradelakoz
 mendi, zelai ta ibayak,
 oik poztutzera saya gaitezen
 arrebak eta anayak,
 erregututzen pasatzen ditut
 aste egun eta jayak,
 arren pakia egin dezala
 zeru ta lurren Artzayak.

              -12-
 Gora Europa maitagarriya,
 gora europatar guziyak,
 pakian arren jarri gaitzala
 Jangoikuaren graziyak,
 gerra edo guda dakar mundua
 elkar eziñ ikusiyak,
 alperrik dira emengo auzi
 tratu ta irabaziyak,
 bertan utzita juan biarrak,
 geradelako guziyak.

              -13-
 Egunen batez Josafa'teko
 zelayan Juez justuak,
 onak beretzat artuko ditu
 Luziferrentzat gaistuak,
 erruki zaizkit gerr'ortan kulpa
 gabe illtzen dira gaxuak,
 oitaz erregu arren Jesus'i
 zabaldurikan besuak,
 oroipengarri para dituzte
 Juan eta Pello'k bertsuak.



BERTSO BERRIYAK TXIRRITAK JARRIYAK(EUROPAKO GERRARI, 1918)
hasierara igo

Egilea: Jose Manuel Lujanbio, Txirrita
Iturria: “Auspoaren Sail Nagusia 1, Txirrita” (Antonio Zavala)

              -1-
 Zori gaiztoan fundatutako
 Alemaniya'ko gerra,
 aixa nai zuten eskuperatu
 gure erreino ederra;
 oraindik ere bada Frantziya'n
 diruba eta indarra,
 len zan bezela ipiñitzeko
 izango degu biarra.

              -2-
 Beljika'tikan galdetu zuten
 lendabiziko pasua,
 jakiñik nola zeguen Paris'a
 andik bide erosua;
 aitatik ere artubak dira
 uste etzan erasua,
 porrakatu ta puskatu zuten
 naziyo txiki gaxua.

              -3-
 Ogei ta amar milla milloiko
 asi zitzaigun eskaka,
 otso gaizto bat zirudillela
 artaldiari oskaka;
 jeneral Foch'ek bialduba da
 Holanda aldera eskapa,
 orain lau urte ainbat erronka
 garai onetan ez dauka.

              -4-
 Amorratubak ziruditela
 etorri ziran Frantzia,
 orain esaten errezago da
 orduko gure trantzia;
 jeneral Foch'ek eman diyote
 uste etzuten partxia,
 mereziko du diamantezko
 estatua bat jartzia.

              -5-
 Beren joera Paris aldera
 egin ziguten aurrena;
 ango etsiyak artu zituzten,
 Verdun'a berriz urrena;
 sei illabete sutan pasa ta
 etzian sartu barrena,
 ezta andikan gustora juana
 Kaiser'en seme zarrena.

              -6-
 Ernegatuta jarri giñuzten
 zerbait egin biarrian,
 zergatik gerra eman ziguten
 arrazoi-bide txarrian;
 jeneral Foch'ek artu zituben
 danak guziyak aurrian,
 gaur iru urte ainbat aleman
 ez da Frantzi'ko lurrian.

 

              -7-
 Lenbizi oiek pentsatzen zuten
 ilko giñala guziyak,
 bañan oraindik gure kuadrillan
 bagera gizon biziyak;
 indar aundiko armak dauzkagu
 soñian ondo jantziyak,
 Alemani'ko buru arruak
 bajatu ditu Frantziya'k.

              -8-
 Aleman batek neri esana
 biyok geudela kafian:
 “Kaiser agintzen ikusiko da
 laister Paris'ko kortian”.
 Zepelinakin aidetik eta
 sumarinuak ur-pian,
 disgusto asko eman digute
 jun daneko lau urtian.

              -9-
 Zepelin zarrak bonbaz betiak
 goiko oroian tartian,
 millaka minak itxasoan da
 sumarinoak ur-pian;
 oiek sumatzen ibilli dira
 berrogei ta lau urtian,
 Kaiser Paris'en ez da sartuko
 Wilson bizi dan artian.

              -10-
 Orrek etzuben errespetatzen
 legorrik eta urika;
 sententzi txarra emango zaio,
 ortan ez dago dudika;
 orrek nai zuben amenazatu
 Frantzi'ko errepublika,
 berriz Paris'en ez du egingo
 len bezelako burlika.

              -11-
 Gerra gaizto au eman zutela
 au da bostgarren urtia,
 oiek besteren interesakin
 artu nai zuten partia;
 inglesa eta amerikano
 gu bezin jende fuertia,
 alemanaidi eman diyote
 izugarrizko golpia.

              -12-
 Laguntzalliak nundik dituben
 ezagutu du Frantziya'k ;
 geren setari eutsi diyogu,
 ez giñan dudan asiyak;
 biba gerra ontan gure fabore
 ibilli diran guziyak,
 nere partetik ematen diztet
 eskerrak eta graziyak.